Akkoorduitbreidingen en alteraties

Een uitbreiding is een akkoordtoon boven de septiem in een doorlopende stapeling van tertsen. Begin met C7:

De telling loopt door na het octaaf. De tweede toontrap heet dan 9, de vierde 11 en de zesde 13.

Een losse C9 bevat in principe C7 eronder: C-E-G-Bes-D.

C11 bouwt verder tot de elfde. C13 veronderstelt theoretisch de hele stapeling tot A.

Tijdens het spelen laat je vaak tussentonen weg. Het symbool blijft aangeven tot welke akkoordfamilie de klank hoort en welke hoogste uitbreiding is genoemd.

Cadd9 is C-E-G-D. Het woord ‘add’ voegt D toe zonder septiem.

C9 is C-E-G-Bes-D. Een losse 9 veronderstelt de kleine septiem van een dominantakkoord.

Cmaj9 gebruikt de grote septiem B: C-E-G-B-D. Cm9 gebruikt Es en Bes: C-Es-G-Bes-D.

Nee. Een volledige C13 heeft zeven verschillende noten. Dicht op elkaar gespeeld kunnen ze elkaar in de weg zitten.

Bewaar de terts en septiem: die vertellen veel over akkoordsoort en functie. Speel ook de uitbreiding of alteratie die expliciet in het symbool staat.

De bas kan de grondtoon leveren; een gewone kwint is vaak optioneel. Als de 13 de belangrijke kleur is, mag je soms de 9 of 11 weglaten.

In C11 liggen E en F een halve toon uit elkaar. Zet je ze dicht bij elkaar, dan valt die botsing sterk op.

Je kunt E of F weglaten, de twee ver uit elkaar plaatsen of F verhogen naar Fis voor C7♯11.

Zonder E lijkt het akkoord op een susklank zoals C9sus4. Geef de klank een naam die past bij de noten en de muzikale functie die je bedoelt.

Een alteratie verhoogt of verlaagt een akkoordtoon die in het symbool staat. Bij dominantakkoorden zie je vaak ♭9, ♯9, ♯11 of ♭13:

Meestal blijven E en Bes staan: zij maken de basis tot C7.

Op een gelijkzwevende piano zitten Dis en Es op dezelfde toets. De schrijfwijze vertelt toch iets anders over de rol van de noot.

Bij C7♯9 is E de grote terts en Dis de verhoogde none. Schrijf je Es, dan lijkt het een kleine terts en verdwijnt de gedachte van een gewijzigde uitbreiding.

In blues kan een speler de toonhoogte tussen vaste pianotoetsen buigen. Het akkoordsymbool blijft de functionele notatie gebruiken.

Dat hangt af van de functie van het akkoord en de toonladder eromheen.

Cmaj9 kan zijn tonen uit C majeur halen. Cmaj7♯11 past bij C lydisch: Fis voorkomt de halve toon E-F en geeft een andere kleur.

Een G13 die naar C oplost, kan noten uit C majeur gebruiken. Bij gealtereerde dominanten kun je de altered- of verminderde toonladder gebruiken, of een specifieke lijn naar het volgende akkoord kiezen. Voeg uitbreidingen toe omdat ze bij de reeks passen, niet willekeurig.

Een gewijzigde toon beweegt vaak met een halve toon naar het volgende akkoord.

Bij G7♭9 naar C mineur kan As naar G dalen, B naar C stijgen en F naar Es dalen.

Bij G7♯5 naar C majeur kan Dis naar E stijgen. De spelling laat die richting meteen zien.

Een goede ligging geeft elke spannende toon een hoorbare bestemming.

Zet de belangrijke terts en septiem duidelijk in het middenregister en de uitbreidingen erboven.

Maak de lage tonen niet te dicht. In een band kan de bassist de grondtoon spelen.

Een bruikbare C13-ligging op piano is C in de bas met E-Bes-D-A erboven. G en F ontbreken, maar terts, septiem, none en dertiende zijn hoorbaar.

Bouw C7, C9, C11 en C13 eerst volledig, zodat je de symbolen begrijpt.

Haal daarna bij elk akkoord optionele noten weg. Houd grondtoon, terts, septiem en de genoemde uitbreiding over. Vergelijk de volle en afgeslankte versie.

Speel ten slotte verschillende G7-alteraties naar C majeur of C mineur. Volg elke gewijzigde toon met je oor.