Septiemakkoorden
Een septiemakkoord heeft vier akkoordtonen: grondtoon, terts, kwint en septiem. Verander de drieklank of de septiem en je krijgt een andere soort. Bouw zes veelvoorkomende soorten vanaf C en hoor welke noot telkens het verschil maakt.
- 4 akkoordtonen
- grondtoon, terts, kwint en septiem
- 6 veelvoorkomende soorten
In welke stijlen hoor je ze?
- Jazz
- Soul en R&B
- House
- Bossa nova
- Klassiek
- Pop
Hoe bouw je een septiemakkoord?
Begin met een drieklank en stapel nog een terts boven op de kwint. C majeur is C-E-G. Voeg B toe en je krijgt C-E-G-B: Cmaj7.
Septiem betekent dat de toegevoegde noot vanaf C de zevende letternaam is: C-D-E-F-G-A-B. De septiem kan groot, klein of verminderd zijn. Samen met de drieklank bepaalt dat de akkoordsoort.
Wat is het verschil tussen Cmaj7, C7 en Cm7?
Deze drie akkoorden verschillen maar één of twee noten:
- Cmaj7: C-E-G-B | majeurdrieklank met grote septiem
- C7: C-E-G-Bes | majeurdrieklank met kleine septiem
- Cm7: C-Es-G-Bes | mineurdrieklank met kleine septiem
Verlaag in Cmaj7 de B naar Bes voor C7. Verlaag daarna E naar Es voor Cm7. Een losse 7 duidt een dominantseptiemstructuur aan. In Cmaj7 beschrijft maj de septiem; de drieklank blijft majeur.
Welke zes soorten komen vaak voor?
Met C als grondtoon:
- Cmaj7: C-E-G-B
- C7: C-E-G-Bes
- Cm7: C-Es-G-Bes
- Cm7♭5: C-Es-Ges-Bes
- Cdim7: C-Es-Ges-Beses
- CmMaj7: C-Es-G-B
Bij het halfverminderde akkoord is de drieklank verminderd en de septiem klein. Bij volledig verminderd daalt de septiem nog één halve toon. Beses klinkt op een gelijkzwevende piano als A, maar de spelling laat zien dat het om een verminderde septiem vanaf C gaat.
Geven alle septiemakkoorden dezelfde spanning?
Nee. C7 bevat de tritonus E-Bes. In een tonale reeks kan die naar F majeur oplossen: E stijgt naar F, Bes daalt naar A.
Cmaj7 heeft B vlak onder het octaaf C, maar kan toch een thuisakkoord zijn. Cm7 kan tonica zijn in soul, jazz of modale muziek en ii in Bes majeur. De akkoordsoort biedt mogelijkheden voor stemvoering; de toonsoort en reeks bepalen wat je verwacht.
Welke septiemakkoorden horen bij majeur?
Stapel op elke trap van C majeur vier laddertonen in tertsen:
- I: Cmaj7
- ii: Dm7
- iii: Em7
- IV: Fmaj7
- V: G7
- vi: Am7
- vii: Bm7♭5
Het patroon is maj7, m7, m7, maj7, 7, m7 en halfverminderd. Alleen trap V levert hier vanzelf een dominantseptiemakkoord op. Dat helpt de terugkeer naar I hoorbaar te maken.
En welke komen voor in mineur?
Natuurlijk mineur geeft verschillende septiemakkoorden, maar in tonale mineur wordt de zevende trap vaak verhoogd voor een sterkere dominant.
In A mineur vormt E-Gis-B-D dan E7, dat naar Am kan gaan. Gis is de verhoogde zevende trap van A harmonisch mineur. Op Gis ontstaat ook een verminderd septiemakkoord. De harmonie in mineur gebruikt dus niet altijd precies dezelfde toonverzameling.
Welke omkeringen zijn er?
Een septiemakkoord heeft vier mogelijke basnoten:
- Grondligging: C-E-G-B
- Eerste omkering: E-G-B-C
- Tweede omkering: G-B-C-E
- Derde omkering: B-C-E-G
De noten blijven C, E, G en B; de bas verandert de ligging en verbinding. Cmaj7/E schrijft bijvoorbeeld E in de bas voor. In klassieke becijfering heten de liggingen 7, 6/5, 4/3 en 4/2.
Moet je alle vier de noten spelen?
Niet altijd. De terts toont majeur of mineur; de septiem maakt vaak het verschil tussen akkoordsoorten. Bij een ongewijzigde kwint kun je die soms weglaten om ruimte te maken. Een verhoogde of verlaagde kwint moet wel hoorbaar blijven als die de soort bepaalt.
In een band kunnen bas, piano en gitaar de akkoordnoten verdelen. Het symbool beschrijft hun gezamenlijke harmonie.
Hoe oefen je septiemakkoorden?
Bouw Cmaj7, C7 en Cm7 door telkens maar één noot te verplaatsen. Noem die noot voordat je speelt.
Bouw daarna de zeven diatonische septiemakkoorden van C majeur. Speel tot slot G7-Cmaj7 en volg B naar C en F naar E. Dan hoor je de oplossing als beweging van stemmen, niet alleen als V-I-label.