Grote septiem

Tel C, D, E, F, G, A, B: zeven letternamen, dus een septiem. C-B is elf halve tonen en heet groot. C-Bes is tien halve tonen en heet klein.

C-Ces beslaat op de gelijkzwevende piano eveneens elf halve tonen, maar telt tot de letter C. Die schrijfwijze heet een verminderd octaaf.

Keer C-B om door de onderste C boven B te plaatsen. B-C is een kleine secunde. Bij omkeren tellen de intervalnummers samen tot negen: 7 + 2. Groot wordt klein.

De toonklassen liggen in beide gevallen één halve toon uiteen, maar de klinkende noten staan in een ander register. Gebruik de omkering om de septiem te controleren.

C-B omhoog beslaat bijna een octaaf. Dalend keer je de richting en ligging om. Zing eerst de hoge C als bestemming en oefen dan C-B-C. Zo hoor je B als noot direct onder die C.

In tonale melodieën gaat B vaker stapsgewijs naar C dan dat het vanaf een lage C omhoog springt. De zevende trap en de afstand vanaf de tonica zijn twee manieren om dezelfde B te bekijken.

In C majeur is B de zevende trap, één halve toon onder C. In tonale harmonie werkt B vaak als leidtoon.

Hij hoeft niet altijd op te lossen: herhaling, maat, akkoord en stijl bepalen of je C verwacht. Bij G7-C hoor je de beweging duidelijk wanneer B naar C stijgt en F naar E daalt.

Cmaj7 bestaat uit C-E-G-B. Van grondtoon C naar B is een grote septiem. E en G maken de majeurdrieklank herkenbaar; B voegt de septiem toe. Dat klinkt anders dan alleen de open twee tonen C-B.

Ook CmMaj7 heeft C-B, maar combineert die met Es als kleine terts. De septiem blijft groot, terwijl het akkoord als geheel mineur-majeur wordt.

Bij alleen C en B hoor je de halve toon van B naar het hogere octaaf-C bloot liggen. In Cmaj7 zetten E en G een herkenbaar majeurakkoord neer, zodat B meer als akkoordtoon binnen dat geheel klinkt.

Ook register, spreiding, klankkleur en volume beïnvloeden de wrijving. Een ruim gespeeld akkoord verwijdert het interval niet, maar kan het minder nadrukkelijk laten horen.

Het octaaf is één halve toon breder en de kleine septiem één smaller. Een verminderd octaaf kan dezelfde gelijkzwevende toetsen gebruiken, maar heeft een andere schrijfwijze en rol.

In akkoordsymbolen betekent Cmaj7 C majeur met een grote septiem. C7 is C majeur met een kleine septiem. In Cmaj7 slaat maj op de septiem.

Een gelijkzwevende grote septiem is 1.100 cent. Een zuivere versie van 15:8 is ongeveer 1.088 cent, zo’n twaalf cent smaller. Andere stemmingen kunnen de afstand volgens de harmonische context anders plaatsen. De geschreven intervalnaam blijft bruikbaar, ook als de precieze frequentieverhouding verschilt.

Speel C-B-C langzaam en zing eerst de hoge C voordat je B speelt. Dat verbindt de septiem met de halve toon tot het octaaf. Vergelijk vanuit dezelfde lage C: C-Bes, C-B en C-C.

Speel daarna eerst alleen C-B en vervolgens C-E-G-B. Welke tonen kwamen erbij en wat veranderen ze aan de klank?