Grote secunde

Speel C en daarna D. Dat is één hele toonstap, breder dan C-Des maar nog steeds een gewone kleine stap in een melodie.

Speel C en D nu samen. Dicht bij elkaar kunnen ze duidelijk schuren, meer dan een terts of kwint. Daarom werkt de grote secunde in een melodie vaak als doorloop en in een akkoord als kleur of bewuste spanning. Of ze neutraal, ruim of gespannen voelt, hangt van de muziek eromheen af. De afstand blijft twee halve tonen tussen naburige letternamen.

C-D telt twee letternamen en is daarom een secunde. De twee halve tonen maken haar groot. C-Des gebruikt ook C en D, maar beslaat één halve toon: een kleine secunde.

C-Cisis klinkt op een gelijkzwevende piano als C-D, maar herhaalt de C en heet een overmatige prime. Intervalnamen vertellen dus meer dan de toetsen die je indrukt.

C majeur is C-D-E-F-G-A-B-C en heeft vijf hele en twee halve stappen:

Het patroon heel-heel-half-heel-heel-heel-half maakt de majeurtoonladder herkenbaar. Vanaf een andere grondtoon zorgen kruisen of mollen dat de afstanden gelijk blijven.

Andere toonladders rangschikken de stappen anders. De heletoonstoonladder gebruikt alleen grote secundes, de chromatische toonladder alleen kleine. "Stapsgewijs" zegt dat je naar de naburige toonladdertrap gaat; welke afstand dat is, hangt van de toonladder af.

C naar D binnen één octaaf is een grote secunde. C naar D in het volgende octaaf is een grote none: een octaaf plus een secunde. De toonklassen zijn gelijk, maar de noten staan verder uiteen.

C en D naast elkaar geven duidelijke wrijving. Zet D een octaaf hoger en de extra toon kan helderder boven een akkoord klinken. Cadd9 bevat C-E-G met D erbij. D kan dichtbij of ver boven C liggen; in het akkoordsymbool heet zijn rol nog steeds none.

Csus2 bevat C-D-G. D vervangt de terts E en geeft dus niet op de gewone manier majeur of mineur aan.

Cadd9 bevat C-E-G-D: E blijft aanwezig en D geeft een extra kleur. Beide hebben C en D, maar niet dezelfde noten of functie. Benoem daarom eerst de grondtoon en kijk welke akkoordtonen er wel en niet zijn.

Verschillende akkoorden hebben twee noten op een hele toon afstand:

Een voicing zet die afstand dicht bij elkaar of spreidt hem tot een none. Zo kun je de dichtheid veranderen zonder het akkoordsymbool te wijzigen.

In een melodie klinken C en D na elkaar. Je hoort een kleine stap zonder langdurige akoestische botsing. Tegelijk gespeeld beïnvloeden hun nabije frequenties en boventonen elkaar. In het middenregister van de piano hoor je de wrijving vaak goed. Een hogere D, kortere duur of ander instrument kan de klank opener maken.

Ook het akkoord verandert de rol: D boven C majeur kan als toegevoegde none ruim klinken; in Csus2 zonder E blijft majeur of mineur open. De afstand is steeds twee halve tonen. In gelijkzwevende stemming is dat 200 cent. Een zuivere hele toon kan afhankelijk van de harmonie 9:8 of 10:9 zijn. Stemming en temperament legt uit waarom vaste toetsen één gelijk formaat gebruiken.