Pentatoniek en bluestoonladders

Neem trap 1, 2, 3, 5 en 6 van een majeurtoonladder.

C majeur is C-D-E-F-G-A-B. Laat trap 4 en 7 weg: F en B.

C majeurpentatoniek: C-D-E-G-A

De formule in intervallen is 1-2-3-5-6. Met het octaaf meegerekend zijn de afstanden achtereenvolgens 2, 2, 3, 2 en 3 halve tonen.

Neem ten opzichte van majeur trap 1, ♭3, 4, 5 en ♭7.

C mineurpentatoniek: C-Es-F-G-Bes

De formule is 1-♭3-4-5-♭7. Je kunt ook uit C natuurlijke mineur vertrekken en trap 2 en ♭6 weglaten.

De kleine terts en septiem geven de toonladder zijn mineurkleur. De weggelaten trappen maken de grotere sprongen in het patroon makkelijk te horen en te spelen.

C majeurpentatoniek en A mineurpentatoniek bevatten dezelfde noten:

De tonica verandert de functie van die noten. Boven C majeur klinkt C als trap 1 en E als trap 3. Boven A mineur wordt A trap 1 en C de kleine terts.

Dat is dezelfde relatie tussen relatieve majeur en mineur die je bij toonladders met zeven noten ziet.

De gebruikelijke mineurbluestoonladder voegt ♭5 toe aan mineurpentatoniek.

C blues: C-Es-F-Ges-G-Bes

De formule is 1-♭3-4-♭5-5-♭7.

Ges ligt tussen F en G. Vaak gebruik je hem als doorgangstoon, doel van een buiging of kort benadrukte spanning die naar een buurtoon gaat. Houd je hem lang boven een C-akkoord aan, dan klinkt dat anders dan wanneer je er snel doorheen beweegt.

In de toonladder van zes noten heet ♭5 meestal de blue note. In echte bluesmuziek wordt toonhoogte veel breder gebogen en gekleurd.

Zangers en instrumentalisten kunnen bijvoorbeeld de terts tussen klein en groot laten bewegen, evenals tonen rond de kwart, verlaagde kwint en kleine septiem. Vaste pianotoetsen benaderen een deel daarvan met vaste toonhoogtes.

Gebruik de geschreven bluestoonladder als praktisch speelraster, niet als volledige beschrijving van bluesintonatie of frasering.

C mineurpentatoniek past rechtstreeks boven Cm en Cm7. C, Es, G en Bes zijn akkoordtonen; F is de elfde trap.

In een C-blues wordt C mineurpentatoniek ook over C7 gespeeld. Es schuurt dan tegen E in het akkoord. Dat is een deel van de stijl en vraagt om frasering, buigingen of een oplossing.

Niet elke toon uit één toonladder klinkt even stabiel boven elk akkoord. Vergelijk vooral lange noten met de harmonie die op dat moment klinkt.

C majeurpentatoniek past rechtstreeks boven C en C6. Boven Cmaj7 ontbreekt B weliswaar in de toonladder, maar alle vijf gespeelde noten horen bij de toonsoort.

Dezelfde toetsen vormen boven Am A mineurpentatoniek. Bas en harmonie bepalen welke toon centraal voelt.

Leg bij akkoordwisselingen nadruk op de tonen van het nieuwe akkoord. Vijf noten leveren materiaal; ritme en doelnoten laten je melodische lijn de akkoordreeks volgen.

Je kunt vijf noten makkelijk op een instrument terugvinden. In de basisvorm van majeur- en mineurpentatoniek liggen geen halve stappen tussen opeenvolgende tonen.

Dat verkleint sommige scherpe botsingen en geeft ruimte om te letten op ritme, herhaling, buigingen, aanslag en de vorm van je frase.

Een goede solo komt daarmee niet vanzelf. Begin- en eindpunten, terugkerende motieven en aankomsten op akkoordtonen bepalen nog steeds of een lijn samenhangend klinkt.

Rock- en bluesriffs combineren vaak grondtoon, kleine terts, kwart en kwint in een herhaald ritme.

Pop- en folkmelodieën gebruiken geregeld majeurpentatoniek. De vijf tonen maken duidelijke sprongen mogelijk en missen de halve-staptrek van trap 4 en 7 uit majeur.

Hiphop- en elektronische hooks gebruiken soms maar een paar tonen van de toonladder. Een sterk ritmisch patroon kan drie noten interessanter maken dan alle vijf op volgorde spelen.

Speel C mineurpentatoniek boven een aangehouden C. Pauzeer op elke trap en hoor welke noten stabiel of juist actief klinken.

Voeg Ges toe voor de bluestoonladder. Benader G vanuit Ges en speel daarna F-Ges-G als drie gelijke noten.

Speel vervolgens A-C-D-E-G boven een A-mineurakkoord en daarna boven C majeur. Hoor hoe het centrum verandert terwijl je dezelfde toetsen indrukt.