Toonladders in solo’s
Een toonladder geeft je noten waaruit je voor een solo kunt kiezen. Het akkoord eronder bepaalt wat elke noot op dat moment doet. Over C, Am, F en G passen de tonen van C majeur, maar een aangehouden F boven C schuurt nog steeds tegen de E van het akkoord.
- let op akkoordtonen
- kies een doelnoot
- verander alleen wat nodig is
Welk niveau?
- Gevorderde beginner
- Ken majeurtoonladders en eenvoudige akkoorden
Wanneer kun je één toonladder over meerdere akkoorden spelen?
Neem C, Am, F en G. Alle akkoordtonen komen uit C majeur: C, D, E, F, G, A en B. Die toonladder is dus een bruikbaar uitgangspunt voor de hele reeks.
De verzameling noten blijft gelijk, maar hun rol verandert met het akkoord. Boven C is E de terts. Boven F is E een grote septiem boven de grondtoon, geen toon uit de gewone drieklank. Houd je E aan, dan kleurt F anders dan wanneer je op F of A eindigt.
Speel op je instrument één maat per akkoord. Neem E boven C, E boven Am, F boven F en G boven G. Houd daarna E vier maten lang aan. Beide voorbeelden gebruiken dezelfde toonladder; in het tweede hoor je hoe één noot steeds anders tegen de harmonie klinkt.
Wat verandert er zodra D7 klinkt?
Vervang het laatste deel van de reeks door D7-G. D7 bevat D, F#, A en C. De toonladder van C majeur bevat F, dus Fis is hier de afwijkende toon.
| Akkoord | Akkoordtonen | Eenvoudige melodiekeuze |
|---|---|---|
| C | C, E, G | eindig een frase op E |
| D7 | D, F#, A, C | speel F# om de grote terts te laten horen |
| G | G, B, D | laat F# naar G stijgen |
Je hoeft geen compleet nieuw patroon te leren. Vervang boven D7 eerst alleen F door Fis. De tonen die je dan gebruikt vormen D mixolydisch en bevatten alle vier de akkoordtonen van D7. Ga weer naar de tonen van de oorspronkelijke toonsoort zodra de harmonie daarom vraagt.
Heb je voor elk akkoord een andere modus nodig?
- Dezelfde tonen, ander accent
D dorisch, G mixolydisch en C majeur bevatten dezelfde zeven tonen. Bij Dm7-G7-Cmaj7 verandert een nieuwe naam de tonen niet; door een andere doelnoot te kiezen volgt je frase toch de akkoorden.
- Een toon buiten de toonsoort
D7 brengt Fis mee in C majeur. Zoek eerst die veranderde akkoordtoon. Dat helpt sneller dan een modusnaam uit je hoofd leren zonder de toon te horen.
- Eén lang akkoord
Boven een lange Dm7-loop kan D dorisch werken. Zijn B geeft een grote sext boven D; D natuurlijk mineur gebruikt Bes en klinkt anders.
Wat is een avoid note?
In sommige jazzlessen heet een toon een ‘avoid note’ als je hem niet zomaar lang boven een bepaald akkoord laat klinken. F boven een Cmaj7-ligging met E is een bekend voorbeeld: naast elkaar liggen F en E een halve toon uit elkaar en dat kan stevig schuren.
Speel E-F-E boven Cmaj7. Laat F eerst snel passeren en houd hem daarna aan. Door de duur verandert hoeveel nadruk de spanning krijgt.
De term verbiedt F niet. Een voorhouding, doorgangstoon en lang aangehouden kleur hebben elk een ander doel. Ook register en akkoordligging maken verschil. Luister wat de toon doet en waar je frase daarna naartoe gaat.
Hoe voorkom je dat je solo als een toonladderoefening klinkt?
Kies eerst je laatste noot. Richt je boven Cmaj7 op E en speel G-F-E. Stop dan. Herhaal de frase met een ander ritme voordat je meer noten toevoegt.
Een toonladderoefening gaat meestal alle tonen op volgorde langs. Een melodie kan overslaan, een noot herhalen of een stilte laten. Akkoordtonen en doelnoten helpen je de frase op een duidelijke plek te laten landen terwijl de akkoorden veranderen.
Probeer één verandering tegelijk
- Zet de akkoorden klaarspeel C, D7 en G langzaam, elk één maat. Leer hun akkoordtonen kennen.
- Volg de veranderde toonspeel E boven C, F# boven D7 en G boven G. Houd elke noot lang genoeg aan om haar tegen het akkoord te horen.
- Voeg een korte aanloop toespeel E vóór F# en ga naar G zodra het G-akkoord begint. Houd de rest eenvoudig zodat je die aankomsten kunt horen.