Beboptoonladders
Een beboptoonladder voegt één chromatische doorgangstoon toe aan een reeks van zeven tonen. Zo passen acht tonen in een octaaf van doorlopende achtsten en kunnen bepaalde akkoordtonen telkens op dezelfde soort tel vallen. Het resultaat hangt af van waar de frase begint, eindigt en van richting verandert.
- acht tonen
- extra doorgangstoon
- ritme ordent akkoordtonen
In welke stijlen?
- Bebop
- Jazz
- Swing
- Bigband
- Bossa nova
Waarom voeg je een achtste toon toe?
Een toonladder met zeven tonen verschuift bij doorlopende achtsten over octaven telkens van telpositie.
Met een extra doorgangstoon krijg je acht plekken voor het octaaf terugkeert. Begint de frase op de juiste akkoordtoon en loopt ze zonder onderbreking door, dan kunnen akkoordtonen steeds op de genummerde tellen vallen.
De extra noot is dus zowel een ritmisch hulpmiddel als een chromatische melodienoot.
Wat is de dominante beboptoonladder?
De dominante beboptoonladder voegt een grote septiem toe aan mixolydisch.
C mixolydisch is C-D-E-F-G-A-Bes. Voeg B toe:
C-D-E-F-G-A-Bes-B-C
Boven C7 zijn C, E, G en Bes de akkoordtonen. In een dalende reeks achtsten die op C op een sterke tel begint, kunnen deze akkoordtonen op sterke tellen vallen.
Wat is de majeur-beboptoonladder?
Een gebruikelijke majeur-beboptoonladder voegt een verhoogde kwint, of verlaagde sext, toe aan majeur.
C majeur-bebop is:
C-D-E-F-G-Gis-A-B-C
De extra Gis verbindt G en A. In dalende frases kan deze toon helpen om C, A, G en E telkens op vergelijkbare telposities te krijgen, afhankelijk van het startpunt.
Namen en schrijfwijzen verschillen. De melodische richting en harmonie bepalen of je Gis of As schrijft.
Wat is de dorische beboptoonladder?
Eén veelgebruikte vorm voegt een grote terts toe aan dorisch.
C dorisch is C-D-Es-F-G-A-Bes. Voeg E toe:
C-D-Es-E-F-G-A-Bes-C
Een andere lestraditie voegt juist de grote septiem toe. Namen van beboptoonladders liggen minder vast dan die van de zeven modi van majeur.
Controleer daarom de formule en luister waar de akkoordtonen in de frase vallen.
Vallen akkoordtonen altijd op sterke tellen?
Nee. Dit werkt alleen onder bepaalde voorwaarden.
Starttoon, ritmische plaats, richting, sprongen, herhaalde noten en de lengte van de frase veranderen welke tonen sterk vallen.
In echte improvisatie loopt niemand alleen maar één toonladder op en neer. Bebop combineert arpeggio’s, omsluitingen, chromatische naderingen, rusten en ritmische verschuivingen.
Gebruik de reeks als oefenkader en maak er daarna bewuste frases mee.
Welke tonen zijn doorgangstonen?
In C dominant-bebop verbindt B meestal C met Bes of nadert hij C.
B is geen stabiele akkoordtoon van C7. Houd je hem lang aan, dan valt de spanning van de grote septiem op.
De functie van een doorgangstoon hangt af van duur en doel. Zet B op een zwakke achtste en los hem stapsgewijs op.
Hoe hangt dit samen met omsluiting?
Een omsluiting benadert een doeltoon van boven en onder voordat ze erop landt.
Wil je E boven C7 bereiken, speel dan F-Es-E. F ligt in de toonladder, Es is chromatisch en E is de akkoordtoon.
Voor deze drie tonen hoef je de volledige beboptoonladder niet te spelen. Het principe is hetzelfde: chromatische tonen krijgen richting door een ritmisch geplaatst akkoorddoel.
Welk akkoord past erbij?
Gebruik dominant-bebop bij een dominantseptiemakkoord, bijvoorbeeld C7.
Gebruik majeur-bebop bij C6 of Cmaj7 en pas je frase aan het actieve akkoord aan.
Dorisch-bebop past bij mineurseptiemharmonie als de extra doorgangstoon de frase ondersteunt. Controleer een langer aangehouden niet-akkoordtoon altijd tegen de ligging van het akkoord.
Hoe oefen je beboptoonladders?
Zet een metronoom aan en speel C dominant-bebop vanaf C omlaag in achtsten. Zeg de genummerde tellen en herken C, E, G en Bes.
Begin dezelfde noten op een zwakke tel en hoor hoe de uitlijning omslaat. Start daarna vanaf E, G en Bes, maar houd het ritmische raster vast.
Maak frases van twee maten die op een akkoordtoon stoppen. Voeg rusten, arpeggiosprongen en één omsluiting toe zonder de tel kwijt te raken.