Dubbel harmonisch en verwante toonladders

Dubbel harmonisch majeur heeft de formule:

1-♭2-3-4-5-♭6-7

Vanaf C:

C-Des-E-F-G-As-B-C

Des-E en As-B zijn overmatige secundes. Ze beslaan elk drie halve tonen tussen twee opeenvolgende letternamen.

De grote terts E en leidtoon B houden een duidelijke relatie met C als majeurtonica. De verlaagde tweede en zesde trap maken de twee grotere stappen.

Begin met C majeur: C-D-E-F-G-A-B.

Verlaag trap 2 van D naar Des en trap 6 van A naar As.

Verder verandert niets. Door beide toonladders vanaf C te spelen hoor je precies waar de twee andere tonen zitten.

Hongaars mineur heeft de formule:

1-2-♭3-♯4-5-♭6-7

Vanaf C:

C-D-Es-Fis-G-As-B-C

De overmatige secundes liggen tussen Es-Fis en As-B.

Door de kleine terts verschilt deze reeks van dubbel harmonisch majeur; door de verhoogde kwart van harmonisch mineur.

Frygisch dominant heeft de formule:

1-♭2-3-4-5-♭6-♭7

Vanaf C:

C-Des-E-F-G-As-Bes-C

Het is de vijfde modus van F harmonisch mineur. De grote tonicadrieklank, verlaagde tweede en verlaagde zevende trap maken de reeks bruikbaar bij bepaalde dominantakkoorden of boven een aangehouden tonica.

Hier ligt één overmatige secunde, Des-E. Dubbel harmonisch majeur heeft daarnaast B en dus nog een overmatige stap As-B.

Termen als Gypsy scale, Byzantine scale en Oriental scale worden per boek, regio en tijdperk verschillend gebruikt.

De ene bron bedoelt Hongaars mineur, de andere dubbel harmonisch majeur. Zulke woorden kunnen bovendien verschillende muziektradities tot één beeld van buitenaf versimpelen.

Gebruik daarom een specifieke formule en een duidelijke toonladdernaam. Bestudeer je muziek uit een bepaalde traditie, leer dan ook de eigen stemming, melodische regels, versieringen en termen daarvan.

Nee. Een gelijkzwevende reeks van zeven toonklassen noemt alleen beschikbare toonhoogtes. Ze vertelt nog niets over intonatie, kenmerkende frases, ritme, vorm of speelwijze.

Verwante toonverzamelingen komen onder verschillende namen en stemmingen in meerdere tradities voor. Gelijkende noten bewijzen geen universele muzikale taal.

Benoem de exacte reeks in het stuk en leid uit de reeks alleen geen geografische betekenis af.

In C dubbel harmonisch is de tonicadrieklank C-E-G: C majeur.

Op trap 2 ligt Des-F-As, dus Des majeur. Op trap 4 ligt F-As-C, dus F mineur.

De gestapelde tonen B-Des-F op trap 7 bevatten een verminderde kwint B-F, maar vormen door de schrijfwijze B-Des geen gewone verminderde drieklank. De reeks levert ook minder gebruikelijke septiemakkoorden op.

Bouw ieder akkoord uit de geschreven noten, want bekende majeurpatronen passen hier niet overal.

Speel de twee tonen aan weerszijden langzaam. Hoor de sprong van drie halve tonen tussen opeenvolgende toonladdertrappen.

Speel hem omhoog en omlaag. Vergelijk in C dubbel harmonisch Des-E met As-B.

Vul de ruimte niet automatisch met chromatische tonen; dan verander je de reeks. Voeg versieringen alleen toe wanneer ze bij de gespeelde stijl passen.

Een aangehouden tonica laat de intervallen duidelijk horen. Een riff kan ♭2 tegenover de tonica zetten of eerst de tonicadrieklank spelen en dan over de overmatige secunde springen.

In functionele akkoordverlopen kan de leidtoon naar de tonica gaan. Andere stukken gebruiken dezelfde reeks modaal boven herhaalde harmonie.

Kies akkoorden uit de reeks en let op dichte halve-toonclusters in een laag register.

Houd C aan en speel C majeur. Verlaag D en A voor C dubbel harmonisch.

Vergelijk daarna B met Bes om tussen dubbel harmonisch en frygisch dominant te wisselen.

Begin voor Hongaars mineur met C harmonisch mineur en verhoog F naar Fis. Benoem de veranderde trap en beide overmatige secundes.