Grote sext

Tel C, D, E, F, G, A: zes letternamen. Van C tot A zijn negen halve tonen en daarom heet de sext groot. C-As telt dezelfde letters maar acht halve tonen: een kleine sext. C-Ais telt tien halve tonen en kan in de juiste schrijfwijze een overmatige sext zijn.

Zet de lage C van C-A boven A en je krijgt A-C, een kleine terts. De intervalnummers tellen bij omkering op tot negen: 6 + 3. Groot wordt klein.

Met C onder A meet je een grote sext; met A onder C een kleine terts. Het zijn dezelfde toonklassen in een ander register.

A is de zesde trap van C majeur: C-A is een grote sext. Iedere majeurtoonladder heeft een grote sext boven de tonica, bijvoorbeeld G-E in G majeur en F-D in F majeur.

Natuurlijk mineur heeft daar een kleine sext: in A natuurlijk mineur ligt F acht halve tonen boven A. Dorisch en melodisch mineur gebruiken juist een grote sext boven hun mineurtonica. Daarmee kun je ze van natuurlijk mineur onderscheiden.

C6 bevat C-E-G-A. De A is een grote sext boven C, toegevoegd aan de majeurdrieklank. Cm6 bevat C-Es-G-A. Het akkoord is mineur door Es; A blijft een grote sext.

m6 betekent dus mineurdrieklank met grote sext, niet een kleine sext toevoegen. C mineur met As vraagt een andere akkoordnaam en harmonische uitleg. De ligging verandert de klank: A naast G maakt een grote secunde; een hogere A klinkt ruimer.

Ze bevatten dezelfde vier toonklassen:

De naam volgt de noot die als grondtoon werkt. Een C-bas en schema rond C steunen C6; een A-bas met A-mineurfunctie steunt Am7. Alleen de verzameling noten is niet altijd genoeg. Bas, plek in de frase en harmonische beweging tellen mee.

C4-A4 is negen halve tonen omhoog; A4-C4 dezelfde afstand omlaag. Na een grote sprong gaat een melodie vaak stapsgewijs terug, maar dat is een mogelijkheid en geen wet.

Oefen met een aangehouden grondtoon en daarna zonder. De grondtoon laat C als referentie horen; zonder drone leer je de afstand zelf.

De kleine sext is één halve toon smaller: vergelijk C-A met C-As. De kleine septiem is één halve toon breder: vergelijk C-A met C-Bes.

In een akkoord kan de bovenste noot ook als zesde trap of als onderdeel van een omkering werken. Bepaal bas en grondtoon voordat je haar harmonische rol benoemt.

Een zuivere grote sext kan de frequentieverhouding 5:3 hebben, ongeveer 884 cent. Negen gelijkzwevende halve tonen zijn 900 cent, ongeveer zestien cent wijder. De piano gebruikt die vaste grootte in alle toonsoorten.

Zangers en strijkers kunnen een aangehouden sext iets bijstellen om met het akkoord te mengen. De naam grote sext blijft gelijk; alleen de stemming verschilt.