Kleine sext

Tel van C tot As: C, D, E, F, G, A. Dat zijn zes letternamen, dus een sext.

C-As beslaat acht halve tonen en heet klein. C-A beslaat negen halve tonen en heet groot. C-Gis klinkt op de gelijkzwevende piano hetzelfde als C-As, maar telt slechts tot G. Daarom is C-Gis een overmatige kwint.

Zet de onderste C van C-As boven As. Dan krijg je As-C, een grote terts.

De nummers van omgekeerde intervallen tellen samen op tot negen: 6 + 3. Klein wordt groot. Dat geeft een handige controle: draai de twee toonklassen om en luister of je een grote terts hoort.

Natuurlijk mineur heeft een kleine sext boven de tonica. In A natuurlijk mineur is F de zesde trap: A-F is acht halve tonen.

Frygisch en eolisch hebben een kleine sext; dorisch en stijgend melodisch mineur gebruiken daar een grote sext. Ook tussen andere trappen kan een kleine sext liggen: E tot de hogere C in C majeur is er één.

In de eerste omkering van een majeurdrieklank kan de afstand van bas tot bovenste noot een kleine sext zijn. C majeur is C-E-G. Zet E onderaan en speel E-G-C: van E naar de hoge C is een kleine sext.

Het akkoord blijft C majeur, want C is de grondtoon. De intervalafstand meet je vanaf de gespeelde bas E; het akkoord noem je naar C. In ruimere liggingen kunnen ook tussen binnenstemmen kleine sexten ontstaan.

Op de piano kunnen C-As en C-Gis gelijk klinken. De schrijfwijze vertelt welke rol de noot heeft.

C-As reikt van C tot A en is een kleine sext. C-Gis reikt tot G en is een overmatige kwint. In C overmatig kan Gis als verhoogde kwint naar A stijgen. Als As in een andere context kan dezelfde pianotoets naar G dalen.

Nee. In A harmonisch mineur is F-Gis drie halve tonen. De letters F en G maken er een overmatige secunde van.

Je kunt diezelfde toetsen ook F-As noemen, een kleine terts, maar nooit een kleine sext. Tel eerst de letternamen voor het intervalnummer en daarna de halve tonen voor de grootte.

C4-As4 is een kleine sext omhoog; omlaag keer je de richting om. Oefen eerst met een aangehouden grondtoon en speel het paar daarna zonder die steun vanaf andere noten.

Vergelijk vanuit C drie buren: G is een reine kwint, As een kleine sext en A een grote sext. Als C blijft liggen, hoor je de verschillen van één halve toon beter.

De reine kwint is één halve toon kleiner, de grote sext één halve toon groter. Een overmatige kwint gebruikt op de gelijkzwevende piano dezelfde afstand maar een andere schrijfwijze en functie.

Een dalende grote terts kan na octaafverplaatsing dezelfde toonklassen gebruiken als een stijgende kleine sext. Richting en register bepalen welk interval daadwerkelijk klinkt.

Een reine kleine sext kan de verhouding 8:5 hebben, ongeveer 814 cent. Acht gelijkzwevende halve tonen zijn precies 800 cent. Op de piano is dit interval dus ongeveer veertien cent smaller.

Een ensemble dat toonhoogtes kan bijstellen, kan aangehouden noten op het akkoord afstemmen. De geschreven naam blijft kleine sext.