Jazzharmonie
In jazz verbinden terts en septiem de akkoorden met elkaar. Uitbreidingen geven kleur, akkoordvervangingen maken nieuwe baslijnen mogelijk en de reeks ii-V-I leidt naar een tijdelijke of definitieve tonica.
- septiemakkoorden als basis
- terts en septiem sturen de beweging
- ii-V-I is de kernroute
Wat typeert jazzharmonie?
In jazz zijn septiemakkoorden vaak het uitgangspunt. Een none, undecime of tredecime kan kleur toevoegen; verhoogde of verlaagde kwinten en nonen versterken spanning richting de oplossing. Een akkoordsymbool schrijft geen vaste ligging voor. Register, melodie, bas en de rol van elk instrument bepalen welke tonen je werkelijk speelt.
Hoe werkt ii-V-I?
Dm7: voorbereiding. D-F-A-C zet de dominant klaar.
G7: dominant. G-B-D-F bevat de tritonus B-F.
Cmaj7: tonica. C-E-G-B is de bestemming.
De belangrijke stemmen bewegen soepel: de C van Dm7 daalt naar B in G7 en de F van G7 daalt naar E in Cmaj7. Gemeenschappelijke tonen kunnen blijven liggen.
Welke akkoordtonen zijn het belangrijkst?
De terts bepaalt of een akkoord majeur of mineur is. De septiem onderscheidt maj7, dominant 7 en mineur 7. Verhoogde of verlaagde tonen geven de bedoelde spanning aan. De bassist kan de grondtoon spelen; een gewone kwint kun je vaak weglaten. Begin bij functie en stemvoering voordat je alle uitbreidingen tegelijk probeert te pakken.
Wat is een tritonusvervanging?
Vervang G7 vóór C door Des7. G7 bevat B-F; Des7 bevat F-Ces. In een gelijkzwevende stemming klinkt Ces als B. De bepalende tritonus blijft dus hoorbaar, terwijl de bas D-Des-C chromatisch daalt. Welke versie past, hangt ook van de melodie en uitbreidingen af.
Welke andere vervangingen hoor je vaak?
| Techniek | Voorbeeld in C | Wat blijft behouden? |
|---|---|---|
| Diatonische vervanging | Am7 voor Cmaj7 | gedeelde tonen in het tonicagebied |
| Tussendominant | A7 vóór Dm7 | gerichte dominantbeweging |
| Achterdeurcadens | Fm7-Bb7-Cmaj7 | geleende voorbereiding en kleur van de verlaagde VII |
| Verminderd doorgangsakkoord | Cmaj7-Cisdim7-Dm7 | chromatische bas en gemeenschappelijke tonen |
Een vervanging moet een bruikbare functie, melodietoon of route in de stemvoering bewaren. Alleen een vergelijkbare greep is niet genoeg.
Hoe lees je akkoorduitbreidingen?
Stapel tertsen boven elkaar: 1-3-5-7-9-11-13. Een none, undecime of tredecime gebruikt dezelfde letternaam als een toonladdertrap voorbij het octaaf. Bij C13 hoef je geen zeven tonen tegelijk te spelen. Een bruikbare ligging kan C, E, Bes en A bevatten, zonder de kwint en enkele lagere uitbreidingen.
Hoe oefen je jazzharmonie?
- Speel eenvoudige akkoordkernenneem grondtoon, terts en septiem van ii-V-I.
- Volg de leidende stemmenzing C-B-B en F-F-E door Dm7-G7-Cmaj7.
- Voeg één uitbreiding toevergelijk G7, G9 en G13.
- Vervang de dominantvergelijk Dm7-G7-Cmaj7 met Dm7-Des7-Cmaj7.