Harmonische sequensen
Een harmonische sequens herhaalt een patroon van akkoorden en stemvoering vanaf een andere toonhoogte. De eerste eenheid heet het model; daarop volgen kopieën. Herken je het model, dan kun je de volgende beweging voorspellen, ook wanneer de akkoordnamen veranderen.
- model met herhalingen
- patroon in grondtonen en stemmen
- diatonisch of exact
Wat is een harmonische sequens?
Een sequens herhaalt een muzikaal patroon hoger of lager. Bij een harmonische sequens herhalen de beweging van de grondtonen en de verhouding tussen akkoorden zich. De kopieën hoeven niet precies dezelfde akkoordsoort te hebben. Een diatonische sequens blijft binnen de toonsoort; de toonladder bepaalt waar majeur, mineur en verminderd komen.
Wat zijn model en kopie?
Model. De eerste eenheid laat zien welke afstand en akkoordbeweging worden herhaald.
Eerste kopie. Dezelfde verhouding begint vanaf een andere trap.
Latere kopieën. De herhaling bevestigt het patroon en geeft vaart richting een slot of modulatie.
Zoek eerst de groepjes voordat je elk akkoord benoemt. Eenheden van twee of vier akkoorden laten de opbouw vaak duidelijker zien dan een lange rij Romeinse cijfers.
Hoe werkt een sequens met dalende kwinten?
In C majeur kan een volledige diatonische kwintencirkel zo lopen:
C-F-Bdim-Em-Am-Dm-G-C
De grondtonen bewegen telkens een kwint omlaag of een kwart omhoog. Met Romeinse cijfers is dat I-IV-vii°-iii-vi-ii-V-I.
Het bekende slot ii-V-I gaat door met dezelfde beweging. De eerdere akkoorden verlengen die route achteruit door de toonsoort.
Waarom verandert de akkoordsoort?
Bij exacte transpositie blijven alle intervallen en akkoordsoorten hetzelfde. Daardoor komen gaandeweg chromatische tonen bij de reeks.
Een diatonische sequens past de tonen aan de toonladder aan. In C majeur is de drieklank op B verminderd, omdat B-D-F uit die toonsoort komen.
| Soort | Wat gebeurt met de tonen? | Resultaat |
|---|---|---|
| Diatonische sequens | kopieën passen zich aan de toonladder aan | akkoordsoorten verschillen |
| Exacte sequens | elk interval wordt precies getransponeerd | chromatische tonen verschijnen |
| Aangepaste sequens | een deel van het model verandert | patroon loopt naar een gekozen bestemming |
Welke andere patronen komen vaak voor?
- Dalende tertsen
Grondtonen dalen telkens een terts, soms met akkoorden ertussen. Een voorbeeld is I-vi-IV-ii.
- Stijgende kwinten
De grondtonen bewegen in de omgekeerde richting; afhankelijk van de context kan dat lichter of juist instabieler klinken.
- Parallelle 5-6-sequens
Boven een stapsgewijs bewegende bas wisselt een stem kwinten en sexten af, zonder een reeks parallelle kwinten.
- Pachelbelachtig patroon
Een dalende bas combineert grondliggingen en omkeringen in een herhalend schema.
Hoe geeft een sequens richting?
Door de herhaling verwacht je de volgende eenheid, terwijl de nieuwe toonhoogte voorkomt dat de muziek stilstaat. Je herkent het patroon en hoort het reizen.
Een sequens kan een toonsoort verlengen, naar een cadens leiden of in een andere toonsoort uitkomen. Een exacte chromatische kopie kan de dominant van een nieuwe tonica brengen; een diatonische kopie blijft vaak in de oude toonsoort.
Meestal moet het patroon ergens stoppen. Een cadens doorbreekt de herhaling en bevestigt de aankomst.
Hoe analyseer je een sequens?
- Zoek herhaalde intervallen in melodie of bas.
- Verdeel de passage in even lange eenheden.
- Markeer de eerste eenheid als model.
- Vergelijk elke kopie en let op diatonische aanpassingen.
- Zoek het akkoord dat het patroon breekt en de cadens begint.
Hoe schrijf je zelf een sequens?
Neem Am-Dm als model van twee akkoorden. Verplaats beide grondtonen een toonladdertrap omlaag naar G-C en daarna F-Bdim. Pas de tonen aan C majeur aan.
Speel de kopieën eerst los van elkaar. Houd hetzelfde ritme en een vergelijkbare ligging aan, zodat het patroon herkenbaar blijft. Stop daarna de herhaling en sluit af met ii-V-I.
Verder ontdekken
Alles over harmonie
- Tussendominanten
- Modale uitwisseling
- Chromatische harmonie
- Modulatie
- Modale harmonie
- Harmonische sequensen