Chromatische harmonie

In C majeur gebruik je de tonen C-D-E-F-G-A-B. Een akkoord met bijvoorbeeld Cis, Es of Fis valt buiten die reeks en is dus chromatisch ten opzichte van C majeur.

Dat woord zegt nog niets over de functie. D7 kan als V/V naar G leiden. Fm kan uit C mineur geleend zijn. E majeur kan met C verbonden worden door de gedeelde E en bewegingen van een halve toon.

Bepaal eerst de toonsoort. Zoek dan de afwijkende toon en volg hem naar het volgende akkoord.

Neem C mineur en verlaag de tweede trap D tot Des. Bouw daarop een majeurdrieklank: Des-F-As. Dat is de verlaagde II, het Napolitaanse akkoord.

Vaak staat het in eerste omkering: Des/F, ook geschreven als verlaagde II6. De F in de bas kan naar G stijgen. De Des kan via C naar B gaan, of in sommige stemvoeringen rechtstreeks met een verminderde terts naar B bewegen.

Dit akkoord bereidt de dominant voor en komt vooral in mineur voor.

Een overmatig-sextakkoord bevat een verlaagde zesde trap onder en een verhoogde vierde trap boven. In C zijn dat As en Fis. As daalt naar G en Fis stijgt naar G. De twee stemmen bewegen uiteen naar een octaaf op de vijfde trap en bereiden zo de dominant voor.

In klassieke vierstemmigheid gaat de Duitse vorm vaak via een cadentieel kwartsextakkoord, zodat er geen parallelle kwinten ontstaan.

Een volledig verminderd septiemakkoord verdeelt het octaaf in vier gelijke kleine tertsen. B-D-F-As kan zo worden omgespeld dat een andere akkoordtoon de leidtoon wordt.

Op een gelijkzwevend gestemd instrument blijven de klinkende tonen dezelfde. De spelling en de oplossing bepalen welke grondtoon en bestemming je hoort.

Laat B naar C stijgen en het akkoord ondersteunt C. Schrijf As als Gis en die toon kan naar A stijgen. De context geeft richting aan de symmetrie.

Chromatische medianten hebben grondtonen op een terts afstand, terwijl de akkoordkwaliteit of de tonen één akkoord buiten de toonsoort brengen.

Vanaf C majeur deelt E majeur de E: C daalt naar B en G stijgt naar Gis. As majeur deelt de C: E daalt naar Es en G stijgt naar As.

De grondtonen liggen een flink stuk uiteen, terwijl de afzonderlijke stemmen dichtbij kunnen blijven. Dat hoor je vaak in romantische muziek en filmmuziek.

Nee. Een chromatische doorgangstoon kan twee diatonische tonen verbinden. Een kleurakkoord kan via gemeenschappelijke tonen of een grotere sprong in de grondtoon verdergaan.

Beweging met een halve toon komt vaak voor en is daarom een bruikbare aanwijzing, geen wet. Een plotselinge verschuiving naar een mediant kan juist werken doordat de grondtoon onverwacht verandert, terwijl een bovenstem blijft liggen.

Speel eerst de diatonische versie. Vergelijk C-Am-Dm-G-C met C-Am-D7-G-C en volg de Fis naar G.

Vergelijk daarna F-C met Fm-C en volg As naar G. Speel ten slotte C-E-C: hoor de gedeelde E en de twee verschuivingen met een halve toon.

Beschrijf eerst wat de afwijkende toon doet. Leer daarna pas de naam van het akkoord; dan koppel je het begrip aan iets wat je echt hoort.