Het kwartsextakkoord
Een kwartsextakkoord is een drieklank in tweede omkering: de kwint ligt in de bas. C majeur wordt C/G, met G onder C en E. In klassieke harmonie vertelt de stemvoering rond dit akkoord vaak meer over zijn rol dan het akkoordsymbool alleen.
- tweede omkering
- kwint in de bas
- cadentieel, doorgang, pedaal of gebroken
Wat betekenen kwart en sext?
Schrijf C majeur als C-E-G en zet G in de bas. Vanaf G vormt C een kwart en E een sext. In becijferde bas heten die afstanden 4 en 6: vandaar kwartsextakkoord.
De naam beschrijft afstanden boven de bas, geen nieuwe akkoordsoort. C/G blijft een C-majeurdrieklank. De bastoon beïnvloedt wel hoe het akkoord met zijn omgeving verbonden is.
Waarom is de tweede omkering bijzonder?
In klassiek contrapunt geldt een reine kwart boven de bas als dissonant. Je verklaart hem door voorbereiding, doorgangsbeweging of oplossing. In C/G ligt de grondtoon C een kwart boven G.
Dat is een stijlregel uit muziek met zelfstandige stemmen en gerichte dissonanten. Een gitarist kan C/G in pop juist als stabiele greep spelen, bijvoorbeeld boven een herhaalde G-bas of riff.
Vraag dus eerst: wat doet de bas, en waar gaan de bovenstemmen hierna naartoe?
Welke vier toepassingen zijn er?
- Cadentieel kwartsextakkoord
I6/4 staat op trap vijf vóór V. In C majeur gaat C/G naar G of G7: C daalt naar B, E naar D en G blijft in de bas.
- Doorgangskwartsextakkoord
De bas beweegt stapsgewijs door een tweede omkering. Speel C-G/D-C/E: de bas gaat C-D-E en G/D is de tweede omkering van G.
- Pedaalkwartsextakkoord
De bas houdt één toon vast terwijl de bovenstemmen weggaan en terugkeren. Het 6/4-akkoord versiert die aangehouden bas.
- Gebroken kwartsextakkoord
De bas speelt tonen van één drieklank na elkaar, zoals C-E-G, terwijl de harmonie C majeur blijft. De tweede omkering is dan één moment in het arpeggio.
Hoe werkt het cadentiële kwartsextakkoord?
Het cadentiële 6/4-akkoord lijkt een tonica-drieklank boven een dominantbas, maar werkt als versiering van V.
Speel in C majeur G-C-E, daarna G-B-D en tenslotte C-E-G. De bas houdt G in de eerste twee klanken vast. C lost omlaag naar B op en E naar D, voordat de bas naar C gaat.
Daarom hoor je de eerste klank vaak als een dominant met twee beklemtoonde niet-akkoordtonen. I6/4 beschrijft de tonen; plaats in de frase en oplossing verklaren de functie.
Hoe herken je de toepassing aan de bas?
| Soort | Gedrag van de bas | Typische plek | Wat volgt? |
|---|---|---|---|
| Cadentieel | blijft op trap vijf | sterke tel bij een cadens | V, meestal gevolgd door I |
| Doorgang | beweegt stapsgewijs | verbindende of zwakke plek | verdere stapsgewijze bas |
| Pedaal | houdt één toon aan | binnen een verlengde harmonie | terugkeer naar de eerdere klank |
| Gebroken | speelt tonen van een drieklank | in een gebroken akkoord | andere ligging van hetzelfde akkoord |
Uit de drie tonen alleen kun je de soort niet aflezen. Dezelfde tonen kunnen iets anders doen zodra basritme en buurakkoorden veranderen.
Is elk slash-akkoord een kwartsextakkoord?
Nee. De schuine streep geeft alleen de bastoon aan. C/G is een C-drieklank in tweede omkering omdat G zijn kwint is. C/B is geen omkering van C majeur: B hoort niet bij de drieklank. Het symbool zegt ook niets over klassieke functie. C/G kan cadentieel, doorgangs-, pedaal- of gebroken akkoord zijn, of gewoon een gekozen ligging in pop.
Hoe hoor je het verschil?
- Vergelijk liggingenspeel C, C/E en C/G in hetzelfde bovenregister.
- Houd de dominantbas vastspeel G-C-E, G-B-D, C-E-G.
- Laat de bas lopenspeel C-G/D-C/E en hoor D als doorgang in de bas.
- Houd een pedaaltoon aanlaat G liggen onder G-B-D, G-C-E, G-B-D.
Verder ontdekken
Alles over harmonie
- Akkoordfunctie
- Diatonische akkoorden
- Cadensen
- Stemvoering
- Het kwartsextakkoord