Vierstemmige koraalstijl

Sopraan. De hoogste lijn valt het meest op als melodie.

Alt. De hoge binnenstem vult de harmonie en ligt dicht genoeg bij de sopraan voor een samenhangende klank.

Tenor. De lage binnenstem verbindt de bas met de bovenstemmen en draagt vaak belangrijke akkoordtonen.

Bas. De laagste lijn bepaalt omkeringen, beweging van grondtonen en veel van de akkoordfunctie.

SATB noemt zangstemmen, maar dezelfde principes helpen ook bij strijkers, toetsen, blazers en producties met meerdere lagen.

Houd sopraan en alt binnen een octaaf van elkaar, en alt en tenor ook. Tussen bas en tenor mag meer dan een octaaf zitten.

Voorkom stemkruising: een lagere stem gaat dan boven een hogere langs. Let ook op stemoverlap, wanneer een partij voorbij de vorige toon van een aangrenzende stem beweegt.

De ligging moet helder en zingbaar zijn. De precieze stemomvang hangt af van de zangers of instrumenten waarvoor je schrijft.

Een drieklank heeft drie verschillende tonen en SATB vier stemmen. Daarom verdubbel je doorgaans één toon.

In grondligging verdubbel je vaak de grondtoon. Bij een eerste omkering is er meer keuze: zoek een stabiele toonladdertrap en vloeiende lijnen. Vermijd in strenge tonale schrijfwijze een verdubbelde leidtoon, omdat beide exemplaren naar de tonica willen.

Een septiemakkoord heeft al vier tonen. Bij een onvolledige ligging houd je vooral terts en septiem over: die bepalen de soort en de stemvoering.

Leidtoon. Trap 7 stijgt meestal naar 1, vooral in de sopraan bij een cadens.

Akkoordseptiem. De septiem van V7 daalt meestal stap voor stap. In G7-C gaat F naar E.

Voorhouding. Een voorbereide toon blijft liggen in een nieuw akkoord, vormt daar een dissonant en lost stapsgewijs op.

Verhoogde of verlaagde toon. Een chromatische leidtoon beweegt meestal naar de toon waarop hij tijdelijk gericht is.

Deze verwachtingen gelden vooral bij cadensen en in de buitenstemmen. Binnenstemmen kunnen anders bewegen om onhandige verdubbelingen of parallelle intervallen te vermijden.

Reine kwinten en octaven versmelten sterk. Gaan twee stemmen samen van de ene reine kwint of het ene octaaf naar de volgende, dan hoor je ze minder als zelfstandige lijnen.

Koraalstijl streeft naar vier herkenbare stemmen. Tegenbeweging en zijdelingse beweging helpen die te bewaren. Het is een stijlregel met een doel: in een powerchord, octaafverdubbeling of parallelle klankkleur kun je zulke intervallen juist bewust gebruiken.

Zet bij G7-C in C majeur eerst G in de bas en daarna C. Laat B naar C stijgen en F naar E dalen. Afhankelijk van de ligging kan D naar C dalen of G als gemeenschappelijke toon blijven liggen.

Bij een volmaakt authentieke cadens staan V en I allebei in grondligging en eindigt de sopraan op C. Een andere sopraantoon of omkering geeft een minder afsluitende authentieke cadens.