De toonladder F majeur

Speel vanaf F alleen witte toetsen: F-G-A-B-C-D-E-F. Tussen A en B ligt een hele stap, maar daar hoort in het majeurpatroon een halve te liggen. Verlaag B tot Bes. Nu is A-Bes een halve stap en Bes-C een hele.

F majeur is een handige eerste toonsoort met een mol: één veranderde noot is genoeg. Vergelijk met C majeur. Zes notennamen blijven gelijk; B wordt Bes.

Eén mol: Bes. In bladmuziek met de voortekening van F majeur wordt elke B normaal als Bes gespeeld, tenzij bij een losse noot een herstellingsteken staat. Andere toevallige voortekens zijn nog steeds mogelijk.

Ga vanuit C in de kwintencirkel één stap tegen de klok in en je komt bij F. Die eerste stap voegt één mol toe. Vergelijk de twee toonladders ook op de piano, zodat je niet alleen een plaatje onthoudt.

Bouw drieklanken door steeds een toonladdernoot over te slaan. F-A-C is F majeur, Bes-D-F is Bes majeur en C-E-G is C majeur. De volledige reeks is F, Gm, Am, Bes, C, Dm en E verminderd.

Speel F-Bes-C-F en luister hoe de laatste F volgt op C. Speel daarna Dm-Bes-C-F. Het D-mineurakkoord gebruikt D-F-A uit dezelfde toonsoort, maar geeft de opening een andere bas en kleur. Diatonische akkoorden bespreekt het complete bouwpatroon.

D natuurlijke mineur bevat D-E-F-G-A-Bes-C. Dat zijn dezelfde noten als in F majeur, maar een frase kan D als thuis laten horen. Speel F-A-C-F boven een lage F en daarna D-F-A-D boven een lage D. De verschuiving van het centrum hoor je sneller dan je hem uit een notenlijst afleest.

Speel F-G-A-Bes-C-D-E-F en ga daarna terug. Stop bij Bes en vraag welke witte toets deze noot vervangt. Kun je B aanwijzen, dan weet je precies wat die ene mol doet.