De toonladder D majeur

Speel D-E-Fis-G-A-B-Cis-D. De halve stappen zijn Fis-G en Cis-D; alle andere opeenvolgende toonladdernoten liggen een hele stap uit elkaar. Zoek op de piano eerst de toetsen Fis en G, daarna Cis en D. Binnen elk paar liggen de toetsen direct naast elkaar.

Probeer D majeur met F in plaats van Fis. Dan wordt F-G een hele stap en E-F een halve: de eerste kleine stap ligt verkeerd. Gebruik je C in plaats van Cis, dan bereik je D met een hele stap. Beide kruisen houden het majeurpatroon vanaf D intact.

Bij D majeur staan kruisen voor F en C. Zonder apart herstellingsteken speel je elke F en C dus als Fis en Cis. In een stuk in D majeur kan nog steeds een chromatische F of C voorkomen: de voortekening geeft alleen de standaardtonen aan.

In de kwintencirkel staat D één stap na G majeur. G majeur heeft Fis; D majeur behoudt die en voegt Cis toe.

Neem telkens om en om een noot uit de toonladder. Vanaf D krijg je D-Fis-A: D majeur. Vanaf A krijg je A-Cis-E: A majeur. De zeven drieklanken zijn D, Em, Fis mineur, G, A, Bm en Cis verminderd.

Speel D-G-A-D op de piano. Hoor hoe het A-akkoord naar D gaat. De Cis in A majeur ligt een halve stap onder D. Zo krijgt het tweede kruis een hoorbare functie. Diatonische akkoorden legt de algemene bouwregel uit.

B natuurlijke mineur gebruikt dezelfde zeven noten maar laat B als thuis klinken. Houd een lage D aan en speel D-Fis-A. Houd dan een B aan en speel B-D-Fis. De voortekening blijft gelijk; het centrum verschuift. De mineurtoonladders legt uit wat er gebeurt als je in B mineur later A tot Ais verhoogt.

Speel D-E-Fis-G, pauzeer en speel A-B-Cis-D. Je hebt de toonladder in twee groepjes van vier verdeeld, elk met een halve stap aan het einde. Verbind ze wanneer je beide kruisen zonder notenlijst kunt vinden.