Polyritmiek en polymetrum

Bij polyritmiek klinken twee of meer verschillende ritmische verdelingen tegelijk.

Bij drie tegen twee verdeelt de ene laag een gemeenschappelijke tijdsduur in drie gelijke delen en de andere laag in twee. Ze beginnen en eindigen samen.

De totale cyclus blijft even lang. Elke laag zet zijn accenten op andere punten binnen die cyclus.

Gebruik zes gelijke plekken: het kleinste getal dat door zowel drie als twee deelbaar is.

De laag met drie noten speelt om de twee plekken:

X . X . X .

De laag met twee noten speelt om de drie plekken:

X . . X . .

Samen hoor je deze volgorde van inzetten: beide, laag met drie, laag met twee, laag met drie. Daarna begint de cyclus opnieuw.

Tik de laag met drie noten met je rechterhand en die met twee met je linkerhand.

Begin met beide handen tegelijk. Rechts tik je op plek 1, 3 en 5; links op 1 en 4.

Oefen eerst elke hand apart terwijl je zes gelijke onderverdelingen telt. Voeg ze langzaam samen en houd de afstanden gelijk.

Een ezelsbruggetje met woorden mag helpen, maar met het raster van zes plekken kun je precies controleren of je goed zit.

Een kruisritme gaat dwars tegen de overheersende telindeling in.

Het woord overlapt vaak met polyritmiek, vooral bij patronen als drie tegen twee. De precieze betekenis kan per muziekstijl of analyse verschillen.

Wil je precies zijn, benoem dan de ritmische lagen en de tijdsduur die ze delen.

Bij polymetrum klinken verschillende maatindelingen tegelijk over één gemeenschappelijke puls.

Het ene instrument kan een patroon van drie tellen herhalen, terwijl het andere een maat van vier tellen speelt. De tellen duren even lang, maar de patronen beginnen op verschillende momenten opnieuw.

Beginnen beide lagen samen, dan vallen de cycli van drie en vier na twaalf tellen weer samen.

Zoek het kleinste gemeenschappelijke veelvoud van de cycluslengtes.

Voor drie en vier is dat twaalf. Het patroon van drie heeft dan vier rondes gemaakt, dat van vier drie rondes.

Bij vijf en vier vallen de beginpunten na twintig gemeenschappelijke tellen weer samen.

Met deze berekening volg je het terugkerende patroon. Accenten of fraseringen kunnen onderweg nog andere herkenningspunten geven.

Polyritmiek vergelijkt verschillende onderverdelingen van één gedeelde tijdsduur. Drie noten en twee noten passen in dezelfde cyclus.

Polymetrum vergelijkt verschillende herhalende maatlengtes boven één gedeelde tel. De patronen beginnen samen, lopen daarna uiteen en vallen pas aan het eind van een langere cyclus weer samen.

Sommige muziek laat meerdere analyses toe. Leg daarom eerst vast wat je de tel, de onderverdeling en de maat noemt.

Nee. Bij een wisselende maatsoort gaat het hele ensemble bijvoorbeeld van 4/4 naar 3/4.

Bij polymetrum houden verschillende lagen tegelijk hun eigen indeling aan. De drummer kan in vier blijven terwijl een gitaarriff om de drie tellen opnieuw begint.

Je kunt hetzelfde klinkende patroon op meer dan één manier noteren. Luister daarom naar de accenten en de beginpunten van beide cycli.

In veel West-Afrikaanse en Afro-diasporische muziektradities spelen tijdlijnen, tellen en in elkaar grijpende partijen samen een belangrijke rol. Leer zulke patronen binnen hun eigen muzikale traditie en speelpraktijk.

Ook Afro-Cubaanse muziek, jazz en hedendaags klassiek gebruiken gelaagde onderverdelingen. In progressieve rock en metal lopen herhalende patronen vaak over maatstrepen heen.

Elektronische producers kunnen vergelijkbare cycli maken met sequencers, arpeggiators en delays van verschillende lengtes.

Demp alle lagen behalve één en leer daarvan de accenten tegen een vaste puls.

Tel voor drie tegen twee zes onderverdelingen. Voeg de tweede laag pas toe als beide losse patronen betrouwbaar klinken.

Markeer bij drie tegen vier elke tel en zeg het begin van elk patroon hardop. Tel door tot tel twaalf zonder te vroeg opnieuw te beginnen.

Neem meerdere cycli op. Als het gezamenlijke begin steeds op tijd terugkomt, zijn de lagen gelijk gebleven.