Psychoakoestiek
Psychoakoestiek onderzoekt het verband tussen meetbaar geluid en wat je waarneemt. Je oren en hersenen scheiden frequenties, vergelijken tijd en volume, vullen ontbrekende informatie aan en laten onderdelen weg die door een sterker geluid worden bedekt.
- geluid kun je meten
- je gehoor interpreteert
- de omgeving verandert wat je hoort
Waar kom je dit tegen?
- Mixen
- Arrangeren
- Luidsprekerbouw
- Gehooronderzoek
Waarom werkt je oor niet als een meter?
Je oor is niet voor elke frequentie even gevoelig. Bij een gemiddeld volume hoor je veel van het middengebied gemakkelijker dan heel lage en heel hoge tonen.
Curven van gelijke luidheid laten zien hoeveel geluidsdruk verschillende frequenties nodig hebben om even luid te lijken. De vorm van die curven verandert met het volume. Daarom kan een mix die je zacht afspeelt minder bas en uiterste hoge tonen lijken te hebben, terwijl het middengebied duidelijk blijft.
Wat is maskering?
Bij maskering maakt het ene geluid het andere moeilijker hoorbaar. Dat gebeurt vooral als hun frequenties dicht bij elkaar liggen, al kan een breed of erg hard geluid een groter gebied bedekken.
Een basgitaar en kickdrum kunnen allebei op de meter zichtbaar zijn terwijl je één van de twee nauwelijks hoort. Als je hem harder zet, stijgt het totale volume zonder dat hij duidelijker wordt. Andere timing, toonhoogte, instrumentkeuze of klankkleur kan ze beter uit elkaar houden.
Drie manieren waarop geluid verborgen raakt
- Maskering in frequentie
Geluiden die tegelijk in een naburig frequentiegebied klinken, maken het zachtere geluid moeilijker te onderscheiden.
- Maskering in tijd
Een sterk geluid kan een klank vlak ervoor of erna kort minder hoorbaar maken. Het effect is meestal sterker ná het harde geluid.
- Maskering door aandacht
Speel twee vergelijkbare zanglijnen tegelijk en probeer er één te volgen. Ook als ze akoestisch uit elkaar te houden zijn, kunnen aandacht en groepering in de weg zitten.
Waarom hoor je een ontbrekende grondtoon toch?
Bevat een geluid 200, 300, 400 en 500 Hz, dan wijzen de onderlinge afstanden naar een grondtoon van 100 Hz, ook als die 100 Hz zelf ontbreekt. Je gehoor kan uit het patroon toch die toonhoogte afleiden.
Een kleine luidspreker kan daardoor een lage basnoot suggereren die hij zelf nauwelijks sterk weergeeft. Hij speelt genoeg hogere boventonen af om de noot herkenbaar te maken.
Hoe hoor je waar een geluid vandaan komt?
Bij een lage toon gebruikt je brein vooral het kleine verschil in aankomsttijd tussen beide oren. Bij hogere tonen schermt je hoofd het verste oor meer af, waardoor het verschil in sterkte helpt. De vorm van je buitenoor voegt aanwijzingen toe voor voor, achter en hoogte.
Weerkaatsingen in een ruimte maken het ingewikkelder. De golf die als eerste aankomt, heeft vaak de meeste invloed op de richting die je hoort. Latere reflecties dragen bij aan ruimte en afstand.
Meten en horen zijn niet hetzelfde
| Meetbare beschrijving | Wat je ervaart | Waarom het kan verschillen |
|---|---|---|
| frequentie in Hz | toonhoogte | spectrum en omgeving beïnvloeden de herkende noot |
| geluidsdrukniveau | luidheid | frequentie, duur en gewenning tellen mee |
| spectrum | klankkleur | aanslag, uitklinken en groepering bepalen ook de identiteit |
| balans tussen kanalen | plaats | timing, ruimte en hoofdbeweging helpen mee |
Controleer maskering in je mix
- Kies het verborgen onderdeelwelk instrument of detail kun je niet goed volgen?
- Luister solocontroleer of de klank op zichzelf duidelijk is.
- Voeg vermoedelijke bedekkers toezet de andere sporen één voor één terug.
- Verander eerst het arrangementprobeer een ander octaaf, ritme of andere nootduur voordat je harder zet.
- Luister ook zachtblijft de belangrijkste lijn dan goed te horen?
Bescherm je gehoor
Je gehoor went aan een luide sessie. Daardoor kan een scherpe mix normaal gaan klinken en merk je kleine veranderingen minder goed op. Neem stille pauzes en vergelijk op een gematigd luisterniveau. Blijft je oor suizen of doet het pijn, laat het beoordelen. Bij plotseling gehoorverlies is snelle medische beoordeling belangrijk.