De geschiedenis van hiphop

Op buurtfeesten in de Bronx draaiden dj’s platen om op te dansen. Bij een break, een stukje waarin de drums naar voren komen, reageerde de dansvloer vaak extra sterk. Met twee exemplaren van dezelfde plaat kon een dj de break op de ene draaitafel klaarzetten terwijl de andere speelde. Zo duurde een kort fragment langer dan op de plaat. De drums kwamen zo centraal te staan. MC’s stuurden het publiek aan en ontwikkelden ritmische spreekstijlen over de beat. Dansers en beeldend kunstenaars hoorden ook bij die cultuur.

DJ Kool Herc is belangrijk in dit verhaal. De datum van één vaak genoemd feest in 1973 is echter een herkenbaar ijkpunt, geen volledig oorsprongsverhaal. Muziek en gebruiken ontstaan over langere tijd in gemeenschappen. Bij Funk en disco lees je over de soort platen waar zulke breaks vaak vandaan kwamen.

Op een gewone plaat bepaalt de opname wanneer de break eindigt. Door hem te herhalen maakte de dj van een bestaande opname een nieuwe uitvoering. De loop gaf dansers meer tijd om te bewegen en een MC een vast ritme waartegen woorden konden vallen. Een zin kan net vóór de snare, precies erop of in de ruimte erna beginnen. Met dezelfde woorden klinkt dat telkens anders.

De draaitafel was daarbij een instrument. Een dj moest het fragment vinden, klaarzetten en de tweede plaat op het juiste moment laten invallen. Scratching en snel wisselen tussen platen voegden klanken toe die niet op de oorspronkelijke opname stonden. Wil je het ritmische effect zonder draaitafels proberen? Speel de beat hierboven, herhaal één zin en laat hem telkens een achtste noot later beginnen.

De livefeesten kwamen eerst. Commerciële platen brachten een deel van die klank buiten de zaal. Rapper’s Delight van The Sugarhill Gang werd in 1979 op grote schaal gehoord, maar was niet de eerste opgenomen rapuitvoering. Een hit laat zien wanneer muziek een nieuw publiek bereikt, niet wanneer een hele scene ontstaat.

Op platen kwamen steeds meer onderwerpen aan bod. The Message van Grandmaster Flash and the Furious Five gaf in 1982 een groot publiek een indringend beeld van de druk van het stadsleven. Feestteksten, verhalen en maatschappelijke observaties konden allemaal op een herhalende beat passen.

Een dj had een geschikte plaat nodig en moest die live kunnen bedienen. Met een drummachine konden producers een patroon programmeren en afzonderlijke slagen veranderen. Een sampler kon een fragment opnemen en telkens opnieuw afspelen, het in kleine stukjes knippen, de toonhoogte veranderen of het onder een nieuw drumritme zetten. Producers bepaalden zo precies waar een loop begon en eindigde.

Dat betekende niet dat produceren alleen nog een kwestie van op een knop drukken was. Zelfs een fractie van een seconde kiezen, iets weglaten of een snare iets vroeger of later zetten verandert het gevoel van een ritme. Een beat kan precies hetzelfde blijven terwijl de stem telkens anders over de maat beweegt. Sampling legt die knip- en plaatskeuzes uit; bij Drums programmeren leer je een patroon bouwen en variëren.

Bij een klassieke boom-bapbeat maken kick en snare de backbeat gemakkelijk te volgen. Sommige producers zetten slagen expres iets losser of ongelijker, zodat de loop meer ademt. Speel het voorbeeld hierboven op het huidige tempo en klap mee op tel twee en vier. Valt de gesproken zin samen met je klap of duwt hij ertegenin?

Hiphop groeide verder dan New York. Musici in andere steden ontwikkelden eigen keuzes in ritme, tekst en uitvoering. De West Coast, het zuiden en andere scenes waren geen latere kopieën van een al afgeronde stijl. Ze brachten lokale platen, optreedplekken en productiewijzen mee.

Trap ontstond in de jaren 2000 in het zuiden van de VS, vooral rond Atlanta. Vaak hoor je een diepe 808-bas met een duidelijke toonhoogte, een strakke snare of clap en hi-hats die binnen één maat van snelheid veranderen. De beat kan een hoog tempo tellen terwijl de snare de hoofdslag half zo snel laat voelen. Zo ontstaat er ruimte voor de stem, met snelle tikken in de hi-hats. In Drumlab kun je zo’n patroon zelf programmeren.

Laat een korte akkoord- of basloop onveranderd om het verschil te horen. Speel er eerst een regelmatig patroon van kicks en snares onder. Probeer daarna minder kicks, een zware clap halverwege en snelle hi-hatrollen. Zonder één akkoord te veranderen voelt de beweging van de track anders. De stijlgids over hiphop en trap gaat verder in op dat contrast.

1. Zoek een live-uitvoering van een dj die breaks draait. Luister naar het moment waarop de break opnieuw begint in plaats van verder te gaan naar het volgende deel van het nummer.
2. Luister naar een vroege rapopname. Tik mee op de backbeat en let op hoe de stem woorden over dat ritme verdeelt.
3. Vergelijk een boom-bapbeat met samples met een trapnummer uit Atlanta. Volg eerst alleen de hi-hats en luister daarna alleen naar de bas.

Dit zijn luisteropdrachten, geen bewering dat één nummer een heel decennium vertegenwoordigt. Elk voorbeeld laat horen wat een bepaalde artiest met ritme deed.

De instrumenten veranderden van draaitafels naar samplers en software. Hiphop heeft nooit één ritme gehad dat overal hetzelfde klonk. Wat wel blijft: vind een ritmisch moment, bepaal hoe lang het duurt en geef iemand daarin ruimte om te bewegen of te spreken.